مد پایدار به لباسهایی گفته میشود که در تولید آنها به محیط زیست توجه میشود تا فرآیند تولید عادلانهتر و کمضررتر باشد. افزایش تقاضا برای پوشاک در سالهای اخیر باعث تولید انبوه لباسهایی به صورت ارزان شده است که تاثیرات منفی زیادی بر محیط زیست دارند، از جمله در مراحل تولید، حمل و نقل و دور انداختن آنها.
این مد، تفاوتهای اساسی با مد روز دارد. در سمینارهای تخصصی سراسر دنیا، مد پایدار واژهای است که بسیار مورد بحث و گفتگو قرار دارد. ما با انتخاب پوشاکی که درست تولید شدهاست، میتوانیم بر روی موضوعات محیط زیستی و عدالت اجتماعی تاثیرگذار باشیم. اگر به دنبال انتخاب مدی هستید که به استایل شیک شما کمک کرده و آسیبی برای محیط زیست به همراه نداشته باشد، میتوانید از فشن اخلاقی استفاده کنید، مد پایدار نقطه مقابل فست فشن یا مد سریع است.
مد پایدار چیست؟
مد پایدار، به عنوان یک جنبش شناخته میشود. در این جنبش، برندها لباسهایی تولید میکنند که نه تنها تاثیرات محیط زیستی را کاهش میدهند، بلکه به شرایط کاری و عدالت اجتماعی افرادی که لباسها را تولید میکنند نیز توجه دارند. به زبان ساده، مد پایدار یعنی پوشاکی که بهطور اخلاقی تولید شده و به محیط زیست توجه دارد.
علاوه بر تولید لباسها و پوشاک، در مد پایدار سیستمهای اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی و مالی هم تحت تاثیر قرار میگیرند و رسیدن به مد پایدار یعنی هزینههای بیشتر که نتیجه آن، سود کمتر برای تولید کننده خواهد بود.
برای اینکه صنعت مد بهطور کلی پایدار شود، مصرفکنندگان باید آماده باشند که هزینه بیشتری بپردازند تا این تغییرات اعمال شود، یا حداقل از خرید از برندهایی که هیچ توجهی به محیط زیست ندارند خودداری کنند.
نمونههایی از مد پایدار
برندهای پوشاک میتوانند شیوههای پایدار خود را به چهار بخش تقسیم کنند:
- مد اخلاقی: این بخش به تولید، شرایط کاری عادلانه و منصفانه اشاره دارد. مد اخلاقی یک رویکرد اخلاقی است که شرکت تولید کننده برای اطمینان از این که هیچ انسانی یا حیوانی در فرآیند تولید پوشاک آسیب نمیبیند، به کار میگیرد.
- مد دایرهای: این مد به اقتصاد دایرهای اشاره دارد و بر این اساس تاکید دارد که همه مواد و محصولات موجود در جامعه باید تا حد ممکن مورد استفاده قرار گیرند و به طور مداوم در گردش باشند. این رویکرد شامل مواردی مانند بازیافت، ارتقای محصولات و خرید لباسهای دستدوم است.
- مد آهسته: مد آهسته برخلاف مد سریع یا فست فشن (Fast Fashion) است که بر دیدگاهی بلندمدت تمرکز دارد و به چرخه عمر محصول توجه میکند و تاکید دارد لباسهایی با کیفیت بالا تولید شوند تا برای مدت طولانیتری قابل استفاده باشند و در نتیجه نیاز به خرید لباسهای جدید کاهش یابد.
- مد آگاهانه: تمرکز این مد بیشتر بر این است که پیام مورد نظر را به مشتریان برساند و آنها را تشویق به خرید محصولات سازگار با محیط زیست و حمایت از جنبش مد سبز کند.
فست فشن چیست؟
فست فشن یا مد سریع به تولید انبوه لباسهایی با کیفیت پایین گفته میشود که به سرعت طراحی، تولید و وارد بازار میشوند، این لباسها معمولاً با قیمتهای بسیار ارزان عرضه میشوند، چرا که هدف اصلی در این نوع مد، تولید زیاد و ارزان به منظور جذب سریع مشتریان است.
تفاوت مد پایدار با مد سریع
در فست فشن (مد سریع) تولید لباسها با سرعت بالا و حجم زیاد انجام میشود که معمولاً در مدت زمان کوتاهی کیفیت خود را از دست داده و به زباله تبدیل میشوند. این محصولات بیشتر از مواد مصنوعی و ارزانقیمت ساخته میشود و هدف اصلی آنها کاهش هزینههای تولید است.
در مقابل، تمرکز مد پایدار (مد آهسته) بر تولید لباسهایی با حجم کم و کیفیت بالا است. در این مدل، از مواد طبیعی استفاده میشود و تولیدات به گونهای طراحی میشوند که طول عمر بیشتری داشته باشند و کمتر به محیط زیست آسیب برسانند.
اهمیت توجه به مد پایدار
بیش از ۴ تا ۱۰ درصد انتشار گازهای گلخانهای در سراسر دنیا، مربوط به صنعت مد و پوشاک است. مد پایدار، مسئلهای است که بسیاری از تولیدکنندگان و مسئولین باید به آن اهمیت دهند و هدف از پیدایش این مد، کاهش اثرات منفی این صنعت بر محیطزیست، ترویج شیوههای کار عادلانه و تولید محصولاتی است که دوام بیشتری دارند.
مزایای مد پایدار
کاهش آسیب به محیطزیست: مد سنتی و فست فشن باعث آلودگی آب، جنگلزدایی و تولید زبالههای زیاد میشود. مد پایدار با استفاده از شیوههای دوستدار محیطزیست سعی میکند این آسیبها را کم کند و به حفظ محیط زیست کمک کند.
شیوههای کاری منصفانه: شرایط کاری سخت و استثمارگرانه، در کشورهای توسعه نیافته و کمدرآمد، باعث آسیب جبران ناپذیر به منابع انسانی شده است. مد پایدار به دستمزدهای منصفانه، محیطهای کاری امن و رفتار اخلاقی با کارگران تاکیید دارد تا به ایجاد صنعتی منصفانه با عدالت اجتماعی کمک کند.
کاهش زبالهها: نتیجه محصولاتی که با پیروی از فست فشن تولید میشوند، لباسهای بیکیفیتی است که به سرعت کهنه و دور انداخته میشوند و باعث تولید انبوه زباله میشوند. مد پایدار با ترویج اقتصاد چرخشی، لباسها را طوری طراحی میکند که قابل استفاده مجدد، بازیافت یا بازآفرینی باشند و این کار مشکلات موجود در محلهای دفن زباله را کاهش میدهد.
آگاه شدن مصرفکنندگان: تغییر رفتار مصرفکنندگان برای خرید محصولات پایدار باعث افزایش تقاضا برای مد پایدار شده است. این آگاهی باعث میشود مصرفکنندگان برندهایی را انتخاب کنند که با ارزشهای آنها همراستا هستند و این موضوع باعث تشویق سایر برندها به پذیرش شیوههای مسئولانهتر میشود.
با تمام این موارد که عنوان شد، برندهای کمی مد پایدار را در دستور تولید خود قرار دادهاند. پیدا کردن این برندها، کار سختی است و با در نظر گرفتن برخی نکات، میتوانیم نقش موثری بر روی فشن اخلاقی داشته باشیم. در ادامه، مواردی را بیان میکنیم که دلایل اهمیت توجه به این مد را بیان میکنند:
- حفظ منابع طبیعی
- نجات جان حیوانات
- کاهش مصرف آب
- ایجاد محیط کاری امن و عادلانه برای نیروی کار
- تامین سلامت انسان و کره زمین
- عدم استفاده از نیروی کار کودک
مد پایدار در ایران
در سالهای اخیر، نسل جوان در ایران توجه زیادی به مد پایدار داشتهاند و به دنبال تغییرات در صنعت مد هستند. طراحان ایرانی شروع به استفاده از تکنیکهای سنتی و محلی کردهاند تا مد آهسته را ترویج کنند که به مصرف کمتر و خرید لباسهای باکیفیتتر تاکید دارد. همچنین، بازیافت و استفاده مجدد از مواد در صنعت مد ایران در حال افزایش است.
چالشهای مد پایدار در ایران
با وجود علاقه به مد پایدار، چالشهای زیادی وجود دارد. تحریمها و مشکلات اقتصادی دسترسی به مواد پایدار را محدود کرده و قیمت بالای این مواد باعث میشود که برای بسیاری از طراحان و مصرفکنندگان صرفه اقتصادی نداشته نباشد. علاوه بر این، زیرساختهای لازم برای حمایت از مد پایدار در ایران هنوز به خوبی توسعه نیافته است.
آینده مد پایدار در ایران
در صورت حل مشکلات ساختاری، آینده مد پایدار در ایران درخشان خواهد بود. استفاده از مواد طبیعی میتواند هویت خاصی به صنعت مد پایدار در ایران ببخشد. همچنین، استفاده از پلتفرمهای آنلاین میتواند به طراحان ایرانی کمک کند تا به بازارهای جهانی دسترسی پیدا کنند. حمایت دولت از طریق سیاستهای تشویقی و سرمایهگذاری در تکنولوژی سبز میتواند به رشد این صنعت کمک کند.
برندهای ایرانی مد پایدار
در ایران تعداد کمی برند وجود دارند که مسیر مد پایدار را پیش گرفتهاند. اکثر این برندها تازهکار و ناشناخته هستند و نیاز به حمایت دارند. در ادامه، چند نمونه از برندهای مد پایدار در ایران که دوستدار محیط زیست هستند را معرفی میکنیم:
- سارا بقا
این برند روی اکسسوری تمرکز دارد و با بازیافت کتابهای کهنه و تبدیل آنها به محصولات ضد آب و بادوام، اکسسوریهایی منحصر به فرد و طولانیمدت تولید میکند. - روله دِ ساین (Rule the Sign)
این برند از الیاف طبیعی استفاده میکند و به جای دور ریختن پارچههای قدیمی، آنها را بازطراحی کرده و با هنرهای دستی ایرانی ترکیب میکند تا لباسهای جدید و منحصر به فرد بسازد. - دیزا
دیزا با شعار «ارزشهای پوشیدنی» فعالیت میکند و بر مد آهسته و اخلاقی تاکید دارد. این برند علاوه بر تولیدات خود، از دیگر طراحان پایدار هم حمایت میکند. - نوبانو
شعار نوبانو «اینجا اثر هنری میپوشید» است. این برند از الیاف طبیعی بهره میبرد و در بستهبندی محصولات از پلاستیک استفاده نمیکند تا روند تولیدش پایدار باقی بماند. - تیرشه
تیرشه با بازآفرینی فرشهای قدیمی ایرانی، آنها را به کیف و محصولات دیگر تبدیل میکند. این برند از چرم طبیعی استفاده میکند تا از ورود چرم مصنوعی و مشکلساز به محیط جلوگیری کند، هرچند مد پایدار معمولاً استفاده از چرم حیوانی را تایید نمیکند.
نظر طرح لباس برجسته ایرانی در مورد مد پایدار
میثم شکریساز، طراح لباس نسل جوان، به عنوان یک پیشرو در دنیای مد، معتقد است که پایداری در صنعت مد فراتر از یک مسئولیت اخلاقی است. او باور دارد که مراقبت و نگهداری از لباس بخشی ضروری از فرآیند طراحی است و تاکید زیادی بر شخصیسازی و اصلاح لباس (Tailoring) دارد. شکریساز میگوید که حتی با تغییر سایز بدن، میتوان لباسهای قدیمی را با انجام تغییرات دوباره قابل استفاده کرد.
در پاسخ به منتقدانی که مد پایدار را “خستهکننده” میدانند، او توضیح میدهد که استفاده از رنگهای خنثی و برشهای ساده، انتخابی هوشمندانه برای رهایی از فست فشن است. به گفته شکریساز، مد پایدار مانند ساختن یک ساختمان باکیفیت است؛ شاید هزینه اولیه و زمان ساخت آن بیشتر باشد، اما زیبایی و کارکرد آن برای نسلها باقی میماند. این در حالی است که مد سریع (فست فشن) مانند یک سازه موقتی است که به سرعت فرو میریزد و آثار منفی آن به محیطزیست آسیب میزند.
شکریساز معتقد است که قیمت بالاتر برندهای اخلاقی در واقع بهای عدالت برای کارگران و حفظ سلامت زمین است، که هر مصرفکننده آگاه باید آن را بپذیرد.
مد پایدار، فراتر از یک انتخاب برای پوشیدن است، بلکه یک انتخاب فلسفی است. این انتخاب به ما یادآوری میکند که زیبایی واقعی در پایدار بودن نهفته است. فست فشن شاید ظاهر شیک و ارزانقیمتی داشته باشد، اما در نهایت همانطور که یک ساختمان بیکیفیت به سرعت از بین میرود و تاثیرات منفی آن بر محیط زیست و انسانها باقی میماند. در مقابل، مد پایدار مانند بنایی محکم است که به زمان و توجه نیاز دارد تا بتواند در برابر تغییرات دوام بیاورد و هر جزئیات آن، از طراحی تا فرآیند تولید، با دقت و مسئولیت شکل میگیرد.